مو یكی از ضمائم پوست است كه به صورت زائده ای باریك و رشته مانند از آن خارج می شود. این عضو به علت فقدان رشته های عصبی، فاقد هر گونه حس می باشد، به همین دلیل وقتی با قیچی بریده می شود دردی احساس نمی شود. 

 

هر تار مو از دو بخش عمده تشكیل شده است:

 

  • ساقه(Shaft): بخشی از مو كه خارج از پوست قرار دارد .
  • ریشه(Root): بخشی از مو كه زیر سطح پوست قرار گرفته است.

 

فولیكول، فرورفتگی لوله مانندی در پوست است كه ریشه مو را احاطه نموده است.

 

مو از سه لایه اصلی تشكیل شده است:

 

مغز مو(Mudella)

درونی ترین لایه مو كه عملكرد مشخصی ندارد. موهای كركی (Vellus) فاقد این لایه می باشند.

پوسته مو (Cortex)

استحكام و قابلیت كشسانی مو مربوط به این لایه می باشد. رنگدانه های ملانین مو در این قسمت وجود دارند.

پوشش مو (Cuticle)

سطح خارجی مو توسط لایه محافظی به نام كوتیكول پوشیده شده است. این لایه با ساختار فلس مانند خود مانند پولك های ماهی سطح مو را پوشانده و وظیفه محافظت از مو در مقابل عوامل مخرب محیطی را به عهده دارد.

 

رنگ طبیعی مو 

رنگ طبیعی مو كه یكی از مهمترین ویژگی های نهادین مو به شمار می آید تابع مستقیمی از نژاد افراد می باشد. این ویژگی به علت وجود رنگدانه های طبیعی مو موسوم به ملانین است. در مو دو نوع ملانین وجود دارد:

  • یوملانین Eumelanin(رنگ دانه های مشكی) : این رنگدانه مسئول رنگهای مشكی و قهوه ای در مو می باشد.
  • فئوملانین Pheomelanin(رنگ دانه های قرمز رنگ) : این رنگدانه مسئول رنگهای زرد و قرمز در مو می باشد.

نسبت و اندازه این دو رنگدانه رنگ نهائی مو را تعیین می كند. در جدول زیر نسبت و اندازه این دو رنگدانه و تاثیر این دو پارامتر در رنگ نهائی مو دیده می شود.

 

 

قطر تارهای مو

ضخامت و یا قطر تارهای مو بستگی به نژاد، سن و جنسیت دارد.
مو بر حسب ضخامت به سه دسته تقسیم بندی می شود:

  • موی نازك: قطر تارهای این دسته از موها كمتر از60 میكرون است.
  • موی متوسط: قطر تارهای این دسته از موها بین 60 تا 80 میكرون است.
  • موی ضخیم: قطر تارهای این دسته از موها بیش از80 میكرون است.

معمولا موهای ضخیم، زمخت و موهای نازك لطیف هستند.

 

                                                                                         
                                                نمونه ای ازیك تارموی نازك قطر 56میكرون       نمونه ای ازیك تارموی ضخیم قطر 106میكرون      

 

قطر دم اسبی (Ponytail) شده موی ضخیم می تواند تا دو برابر قطر دم اسبی موی نازك باشد.

 

شکل سطح مقطع مو

شكل سطح مقطع مو كه یكی از فاكتورهای مهم تعیین كننده شكل نهایی مو بوده و می تواند به صورت دایره ای ، بیضی و یا مستطیلی باشد. این فاكتور با پارامتری به نام اندیس قطرمو (Hair Diameter Index) مشخص می گردد.

اندیس قطر مو، نسبت قطر كوچك مو به قطر بزرگ آن می باشد.
در شكل زیر قطر كوچك و قطر بزرگ مو با در نظر گرفتن سطح مقطع آن به صورت بیضی شكل نشان داده شده است:

 

 

بدیهی است این پارامتر می تواند عددی بین صفر تا یك باشد. هر چه این پارامتر به یك نزدیك تر باشد، سطح مقطع مو بیشتر دایره ای و هرچه به صفر نزدیك تر باشد، سطح مقطع مو به حالت مستطیلی یا پهن نزدیك تر است.
این اندیس برای ژاپنی ها بین 75/0 تا 85/0 است، یعنی سطح مقطع موی ژاپنی ها نزدیك به حالت دایره ای می باشد. به همین علت شكل نهایی موی آنها صاف است، اما برای افریقایی ها و سیاه پوستان این پارامتر 5/0 تا 6/0 یعنی تقریبا مستطیلی است و به همین علت شكل نهایی موی آنها وزدار و فرفری می باشد.

 

شکل ظاهری مو

مو بر حسب شكل ظاهری به سه دسته تقسیم بندی می شود:
موی صاف (Straight)
موی مواج (Wavy) 
موی فردار (Curly)
در شكل زیر الگوی مو برای هر یك از این انواع دیده می شود

 

تعداد تارهای مو

به طور متوسط تعداد 100هزار عدد تار مو روی سر یك انسان وجود دارد. تعداد تارهای مو برای كسانی كه موی پر پشتی دارند تا 150هزار تار مو نیز می رسد. 
این پارامتر همانند دیگر ویژگی های مو، در افراد مختلف بسته به سن، جنسیت و ژنتیك و حتی رنگ طبیعی موی سر متغیر است. نژادهای با موی بلوند نسبت به دیگر نژاد ها بیشترین تعداد تار مو را دارند و موقرمزها كمترین تار مو را دارامی باشند.
در جدول زیر متوسط تعداد تارهای مو در افراد با رنگ موهای مختلف دیده می شود:

 

 

تراکم گیسو ﴿Hair density)

در هر سانتی متر مربع از پوست سر یك كودك، 1100 فولیكول مو وجود دارد در حالی كه در سن 25 سالگی این رقم به 600 می رسد. از سن 35 تا 50 سالگی تراكم موها كاهش یافته به طوریكه در این سنین متوسط 250 تا 300 تار مو در هر سانتیمتر مربع گزارش شده است.

 

سرعت رشد مو

سرعت رشد مو نه تنها در قسمتهای مختلف بدن بلكه در قسمت های مختلف سر نیز با یكدیگر متفاوت است. مثلا در مورد ژاپنی ها، سرعت رشد 

موی سر در ناحیه تاج سر(Crown)  44/0 میلیمتر در روز گزارش شده است در حالیكه در قسمت شقیقه(Temporal) با سرعت 35/0 میلیمتر در روز می روید. 
به طور متوسط مو با سرعت 1 تا 5/1 سانتیمتر در ماه رشد می كند.

 

رویش مو

رشد مو بر خلاف ناخن به صورت پیوسته نیست، به آن معنا كه بعد از مدتی رشد آن متوقف شده و جای خود را به موی تازه روییده می دهد.
فرایند رویش مو، ریزش و رشد مجدد آن در سیكلی به نام «چرخه رشد مو» صورت می پذیرد. این چرخه در سه مرحله با نامهای آناژن، كاتاژن و تلوژن انجام می گردد.

 

 

Anagen
(Growth phase)

مرحله آناژن(مرحله رشد): در این مرحله كه برای موی سالم به طور متوسط 5 تا 6 سال به طول می انجامد، مو رشد خود را می كند به آن معنا كه پس از گذر از این مرحله، مو دیگر رشد نمی كند. طول زمانی این مرحله در مقایسه با دو مرحله دیگر چنان بزرگ است كه عمر مو را می توان به طول مدت مرحله آناژن نسبت داد.

 

Catagen
(Intermediate phase)
مرحله كاتاژن (میانی): در این مرحله مو دیگر رشد نمی كند بلكه خود را برای افتادن و دادن جای خود به موی دیگر آماده می كند. این مرحله 2 تا 3 هفته به طول می انجامد.

 

Telogen
(Resting or shedding phase) 

مرحله تلوژن (استراحت): این مرحله كه فازافتادن نیز نام دارد موی تازه روییده موی قبلی را به بیرون رانده و جایگزین موی قبلی می گردد.این مرحله 2تا 3 ماه به طول می انجامد.

 

ریزش مو

روزانه به طور متوسط 50 تا 80 تار مو به صورت طبیعی می ریزد. 
در برخی موارد ریزش مو بیش از این محدوده تعیین شده می باشد. در صورتی كه ریزش مو به حد قابل توجهی برسد، دیر یا زود پوست سر از لابه لای مو ها قابل رؤیت خواهد شد به این حالت آلوپسی(Alopecia) یا ریزش مو گفته می شود.
شایع ترین نوع ریزش مو، طاسی ساده (Baldness) است كه سالیان متمادی دامنگیر مرد و زن بوده و بشر طی هزاران سال در پی درمان آن داروهای بی شماری ساخته است (هرچند طاسی بیماری به شمار نمی آید).
در سن 25 سالگی 25درصد و در سن 50 سالگی 50 درصد آقایان كم و بیش موهای خود را از دست می دهند.
ریزش مو در خانمها و آقایان از الگوی خاصی پیروی می كند، به این ترتیب كه در آقایان از شقیقه ها و تاج سر شروع شده و پیشروی می كند اما ریزش مو در خانمها به صورت پراكنده بوده و سرحد موها(Hair lines) معمولا ناپدید نمی گردد ضمن آنكه شروع ریزش مو در خانمها نسبت به آقایان حدود 10سال تاخیر دارد.
ناگفته نماند كه در برخی موارد، ریزش مو در خانمها از الگوی آقایان پیروی می كند و بر عكس در برخی دیگر ریزش مو در آقایان از الگوی خانمها پیروی می نماید.

 

حقایقی در مورد ریزش دائمی مو:

  • ریزش مو به پوشیدن كلاه یا روسری ارتباطی ندارد.
  • ریزش مو ربطی به آلودگی هوا ندارد.
  • صابون، محصولات آرایشی مو، شامپو كاندیشنر و غیره معمولا باعث ریزش مو نمی شوند زیرا ریشه مو در اعماق پوست جای گرفته و هیچ یك از این عوامل را به آن دسترسی نیست.
  • اغلب تقویت كننده های پوست سر(Scalp tonics)، لوسیون (Lotions) و داروهایی (Potions) كه به پوست سر مالیده می شوند باعث رشدمجدد مو نمی شوند.
  • ریزش مو هیچ ربطی به باروری و یا قدرت مردانگی فرد ندارد.