انواع متفاوت دندان ها

دندان های جانوران اشكال مختلفی دارد. شكل دندان حیوانات نشانگر نوع تغذیه آنها است. گوشتخواران به منظور پاره كردن به دندان های تیز وبرنده نیاز دارند.گیاهخواران دندان های پهن ومسطحی داشته كه برای خردكردن و سائیدن مناسب است. انسانها هم از این قائده مستثنی نمی باشند. انسان یک گونه همه چیز خوار بوده و لذا دارای هر دو نوع دندان است. دندان های انسان عبارتند از: دندان های پیشین یا ثنایا (Incisor) ، نیش (Canine) ، آسیای كوچك (Premolar) و آسیای بزرگ (Molar) . لثه دندان ها را دربرگرفته و ازآنها محافظت می نماید. البته لثه، فراتر از آن گوشت صورتی رنگ ظریفی است كه ما تصور می كنیم.

 

انواع دندان های دائمی

  • دندان های پیشین: تیز و برنده هستند و در جلوی دهان قرار دارند. 4 عدد در بالا و 4 عدد در قسمت پائین دهان قرار گرفته و برای بریدن غذاها از آنها استفاده می شود. این دندانها تك ریشه ای هستند. 
  • دندان های نیش: این دندان ها در طرفین دندانهای پیشین قرارگرفته و نوك تیز (Cuspids) بوده و برای پاره كردن غذاها كاربرد دارند.
  •  دندان های آسیای كوچك: برای سائیدن و پاره كردن مواد غذایی استفاده می شوند.
  •  دندان های آسیای بزرگ: برای سائیدن مورد استفاده قرار گرفته و بر روی سطح خود دارای چندین برجستگی نوك تیز هستند.

 

 

 

 

قسمتهای مختلف دندان و لثه
یك دندان تا حدودی شبیه یه یك كوه یخی است كه تنها قسمتی از آن قابل مشاهده بوده و بخش عمده آن در زیر قرار گرفته است. دندان های سفید مرواریدگون شما داخل لثه و از آنجا داخل استخوان دهان شما ریشه دوانیده اند و تنها چیزی نیستند كه با لبخند شما نمایان می شوند.
 

 

یك دندان از قسمت های زیر تشكیل شده است:

١- تاج دندان (Crown)
تاج دندان قسمت فوقانی دندان است و تنها قسمت قابل مشاهده دندان است. شكل تاج، فعالیت و كارایی دندان را نشان می دهد. به عنوان مثال، دندان های جلویی برنده و تیز بوده و برای بریدن و تكه تكه كردن غذا مورد استفاده قرار می گیرند در حالیكه دندان های آسیا دارای سطوح صاف بوده و به منظور آسیاب كردن غذا از آنها استفاده می شود. از آنجا كه با بالا رفتن سن، لثه ها شروع به تحلیل می کنند، تاج دندان به مرور زمان بزرگتر به نظر می رسد.


٢- گردن دندان (Neck) 
خط تلاقی تاج با ریشه را گردن دندان می نامند.


٣- خط لثه (Gum Line) 
خط لثه جایی است كه دندان و لثه به هم می رسند. در صورت عدم استفاده صحیح از مسواك و نخ دندان، پلاك و جرم بر روی خط لثه باقی مانده و منجر به ژنژیویت كه یكی از بیماریهای لثه است می گردد.


۴- ریشه دندان (Root) 
ریشه دندان قسمتی از دندان است كه در استخوان فك قرار گرفته است. انواع مختلف دندان ریشه های متفاوت نیز دارند. به عنوان مثال، دندانهای پیشین و نیش تك ریشه و دندانهای آسیا بنابر موقعیت استقرار خود دارای یك، دو یا سه ریشه می باشند.


۵- مینای دندان ( Enamel) 
مینای دندان خارجی ترین قسمت دندان بوده و ضخامت آن در حدود 2 تا 3 میلی متر است. این لایه عمدتا از ماده معدنی هیدروكسی آپاتیت Ca5(Po4)3 تشکیل شده است. این ماده سخت ترین ماده موجود در بدن انسان بوده و قادر است در برابر فشارهای وارده در اثر گاز گرفتن، جویدن و ساییدن مقاومت کند. با این وجود بسیار شكننده و مستعد ترك خوردن یا لب پریدگی است. متاسفانه بدن نمی تواند همانگونه كه استخوان آسیب دیده را ترمیم می كند، مینای شكسته را نیز ترمیم كند. مینای دندان گرچه نیمه شفاف است ولی به دلیل اینكه خارجی ترین لایه دندان است و سطح عاج دندان را پوشانیده، تاثیر بسزایی در رنگ دندان دارد. قهوه، چای، دخانیات و عدم رعایت بهداشت دهان و دندان، موجبات تیرگی رنگ سطح دندان را فراهم می کند.


۶- ساروج (Cementum) 
همانند مینا كه سطح عاج دندان را پوشانیده، ساروج نیز سطح ریشه دندان را می پوشاند، كه البته به محكمی و سپیدی مینا نیست. ساروج به رشته های ظریفی متصل است كه دندان را محكم به فك چسبانده است.


٧- عاج (Dentin) 
عاج در زیر مینای دندان قرار گرفته است. این لایه نیز عمدتاً از مواد معدنی ساخته شده ولی درصد مواد معدنی در این قسمت كمتر از مینای دندان بوده و ساختمان آن بیشتر شبیه استخوان می باشد. تراكم عاج به دلیل دارا بودن مواد معدنی كمتر و پروتئین بیشتر، نسبت به مینای دندان كمتر است و به همین دلیل نرم تر از مینا بوده و تخلخل آن بیشتر است. در جدول 1-1 اختلافات مهم مینا و عاج دندان نشان داده شده است. رنگ دندان عمدتا ناشی از عاج دندان بوده و به منظور تغییر رنگ دندان، رنگ عاج را باید عوض كرد. رنگ طبیعی دندان سفید خاكستری است. مصرف بیش از حد فلوراید، وارد آمدن ضربه شدید به دندان، تماس دندان با آنتی بیوتیك هایی از قبیل تترا سیكلین و یا قطره های تقویتی مانند مكمل های آهن به هنگام رشد و نمو دندان، موجب تغییر رنگ دندان می شود. همچنین با بالا رفتن سن، رنگ دندان تیره می شود.

 

 

٨- حفره میانی دندان (Pulp Cavity) 
حفره میانی در مركز دندان و زیر عاج قرار دارد. این حفره محتوی رشته های عصبی، عروق خونی و لنفاوی و بافت همبند بوده كه مجموعاً قسمت زنده دندان را تشكیل می دهد. وجود عروق به منظور تغذیه دندان و زنده نگاه داشتن آن ضروری است. اعصاب متعدد موجود در این منطقه نیز علائم مربوط به آسیب های دندانی را صادر کرده كه به صورت دندان درد تظاهر می کند.


٩- مجرای نوك ریشه (Apical Foramen) 
در نوك هر ریشه منفذ كوچكی قرار داشته كه اعصاب مربوط به دندان و عروق خونی از این قسمت وارد دندان می شوند.

 

 

١٠- لیگامان ضریع دندانی (Periodontal ligament)

این لیگامان از رشته های بافت پیوندی تشكیل شده كه همانند لنگری دندانها را داخل فك نگهداشته است. یك انتهای هر رشته به ساروج پوشاننده ریشه دندان متصل بوده و انتهای دیگر در حفره استخوانی دندان (Cementum) موسوم به Alveolar Socket فرورفته است. این رشته ها موجب مقاومت دندان در برابر نیروی وارده براثر جویدن یا گازگرفتن می شوند.

 

١١- حفره دندانی

چنانچه به استخوان فك بدون دندان بنگرید، حفرات كوچكی برروی آن مشاهده می شود كه دندانها درآن قرارگرفته اند. هنگام جوانه زدن دندانها، حفرات مذکور در اطراف دندان گسترش یافته و آن را حمایت می كند. دیواره این حفرات، متخلل بوده و به همین علت پرورشگاه متخلخل (Alveolar Process) نامیده می شود.

 

١٢- لثه (Gingiva)

لثه گوشت صورتی رنگ اطراف دندانها است كه روی استخوان فك را پوشانده و دندان ها را از ناحیه گردن محكم در بر گرفته است. اولین مرحله بیماری لثه، ژنژیویت (Gingivitis) نام دارد و آن هنگامی است كه لثه ها قرمز، ملتهب و به آسانی دچارخونریزی می شوند. آخرین مرحله بیماری لثه، هنگامی است كه ضایعه استخوانی ایجاد شده واحتمال افتادن وجود دارد. این مرحله از بیماری موسوم به پریودانتیت (Periodontitis) است.

 

سطوح مختلف دندان

تصوركنید كه روی صندلی دندانپزشكی نشسته اید و می شنوید كه دندانپزشك به دستیارش می گوید: می خواهم بوكال شماره 14 را انجام دهم. شما می دانید كه قرار است حفره ناشی از پوسیدگی دندانتان پرشود، ولی “بوكال“ (buccal) چیست ؟ این یكی از چندین اصطلاحی است كه دندانپزشكان برای اشاره كردن به سطوح مختلف دندان استفاده کرده و با فرا گرفتن آنها می توانید منظور دندانپزشكتان را بهتر دریابید.
حال با چند اصطلاح دیگر كه دندانپزشكان برای اشاره به سطوح مختلف دندانها از آنها استفاده می كنند آشنا شوید:
گونه ای (Buccal)، صورتی ( Facial)، لبی (Labial) 
برداشتی كه شما ممكن است داشته باشید، سطح خارجی دندان است. منظور از همگی این اصطلاحات ، طرفی از دندان است كه سمت گونه یا لپ قراردارد.

زبانی (Lingual)یا كامی (Palatal)
برداشت شما ممكن است سطح « داخلی» دندان باشد. منظوراز این دو اصطلاح ، سطحی از دندان است كه سمت زبان یا كام قرار می گیرد كه برای دندان های بالایی اصطلاح كامی و برای دندان های پائین اصطلاح زبانی به كار می رود.
دورتر (Mesial) و میانی (distal)
این دو اصطلاح برای سطحی كه بین دو دنـدان قرار دارد به كار می رود. دورتر بـــرای سطحی است كه به سمت جلوی دهان قرار داشته و میانی برای سطحی است كه سمت حلق قرار دارد.
قله(Occlusal) 
درست فكركرده اید، بالای دندان را می گویند یعنی سطحی كه برای جویدن یا گازگرفتن به كار می رود.
برآمدگی (Cusps) 
برجستگیهای سطح قله را می گویند.
شیار(Groovese)
خطوط فرورفتگی سطح قله را گویند.
انشعاب(Furcation) 
جائی از دندان كه ریشه ها به هم می رسند یا به عبارت بهتر ریشه دندان منشعب می شود كه این منطقه معمولاً زیر لثه قرار دارد. دندان های جلویی این قسمت را ندارند چرا كه تك ریشه ای می باشند.

 

شماره گذاری دندان ها

هنگامی كه در دندانپزشكی هستید و می خواهید به دندانپزشك بگوئید كه كـدام دندانتان درد می كنــد، احتمالاً چنین چیزی می گویند : « آن نوك تیزه بالای دهانم قسمت چپ» یا «پنجمین دندان ازجلو پائین سمت راست »، می بینید كه با وجود 32 دندان در دهان افراد بالغ ، این كار كمی مشكل و گیج كننده است.
سیستم شماره گذاری دندان به طریقی طراحی شده كه به راحتی می توان با یك روش استاندارد به دندان مورد نظر اشاره كرد. در روش های شماره گذاری دندان، دو روش بیش از بقیه مرسوم است. یكی روش شمـــاره گذاری جهانـــی است كه توسط انجمن دندانپزشكان آمریكا پذیرفته شده و بیشتر در میان دندانپزشكان عمومی متداول است و دیگری روش نشانه گذاری "پالمر" است كه بیشتر توسط ارتودنتیستها و جراحان دندان مورد استفاده قرارمی گیرد. در روش شماره گذاری جهانی، به هر دندان یك شماره اختصاص می یابد. دربالغین شماره گذاری از دندان عقل بالایی سمت راست شروع می شود و درخردسالان هر شماره فقط همراه حرف d آورده شده تا نمایانگر شیری بودن دندان باشد. گاهی هم به جای شماره از حرف A تا T برای خردسالان استفاده می شود.

 

Universal Numbering System   Palmer Notation Method
         

 

دندان های دائمی درپشت دندانهای شیری قرار گرفته اند. در طی رشد کودک، فك او نیز جهت فراهم آوردن فضای كافی برای دندان های دائمی نمو می یابد.رشد و نمو دندانها، از دندانهای شیری تا دائمی

 

 

حدود سن 6تا 12 سالگی ، دندان های دائمی جایگزین دندانهای شیری می شوند. دراین دوره حدوداً 6ساله، بچه ها معمولاً مخلوطی از دندانهای شیری و دائمی را همزمان در دهان خود داشته و والدین باید مراقب سلامتی دندانهای دائمی آنها بوده و آنها را با دندانهای شیری اشتباه نگیرند.

 

مواظبت از دندان هایتانTaking Care of Your Tooth

تحقیقاتی كه توسط انجمن دندانپزشكان آمریكا (American Dental Association) صورت گرفته نشان می دهد كه استفاده از نخ دندان در بهداشت دهان و دندان تأثیر بسزایی دارد. روزی 2 بار مسواك زدن همراه با استفاده از نخ دندان و یا خلال دندان باعث جدا شدن پلاك از تمام سطح دندان می شود. پلاك مسئول پوسیدگی دندان و بیماری های لثه است.
 دندان ها برای یك عمر
 خوشبختانه با آگاهی های روز افزون مردم نسبت به رعایت بهداشت دهان و دندان، میزان از دست دادن دندان به علت عدم رعایت بهداشت دهان و دندان به میزان بسیار قابل توجهی کاهش یافته و تعداد کهنسالانی كه هنوز دندان های خود را در دهان دارند روز به روز در حال افزایش است.
بیشتر مشكلاتی كه برای دهان شما پیش می آید، به دلیل ذرات باقی مانده غذایی و پلاك میكروبی است كه بر روی دندان های شما تشكیل می شود. مهم ترین کاری كه شما برای رعایت بهداشت دهان و دندان هایتان می توانید انجام دهید، مسواك زدن و استفاده از نخ دندان بطور مرتب و منظم می باشد.